در جست جوی عدالت

                در جست جوی عدالت                              

«محمد موسازاده اورنج»

تفاوت بنيادين ميــان دعا خواني ونيايش در داستان موسا و شبان مثنوي مولوي

تفاوت بنيادين ميــان دعا خواني ونيايش در داستان موسا و شبان مثنوي مولوي

ترجمه :

            «حضرت موسی در راه چوپانی را دید که مرتب می گفت : ای خداوندی که هر کس را خواهی بر می گزینی. تو اصلاً کجایی که من خادم و چاکرت شوم. چارق تو را بدوزم و سرت را شانه بزنم. لباس های تو را بشویم و شپش هایت را بکشم. شیر برایت بیاورم ای بزرگوار. دست تو را ببوسم و پای تو را بمالم ؛ و هنگام خواب ، جای تو را جارو کنم. ای خدا ، همۀ بزهایی که دارم فدای تو باد ؛ ای خدایی که با شیون و فریادم یاد تو می کنم.»[۱]

تفسیر :

            نيايش رابطه اي است عاشقانه همراه با فروتني و افتادگي با هماهنگي ميـان درون و بـــرون از طرف انسان نسبت به موجودي متعالي و فرازين.  نيايش مـي تواند از الفـاظ و عبارات معيني كه جنبه منقول و مأثور دارد تشكيل شده باشد و يا در عباراتي كه براساس جـوشش دروني و اوج گرفتن احساسات توسط خود آدمي پديد  آمده ، تحقق يابد. چنان كه در داستان موسي و شبان ، چوپان براي اظهار ارادت و عشق و دلـدادگي خود به خداوند مي كــوشد تا آن جا كه ممكن است او را در فضاي زندگي و شغل و حرفــه خود سهيم ساخته و بدين سان از فاصـــله و دوري ميان او و خود بكاهد. در اين جا مولانا  می خواهد ، تفاوت بنيادين ميــان دعا خواني ونيايش را بیان کند.         

در دعا خواني كوشش برآن است ، كه جملات عينــاً و با دقت و با احتياط و مطابقت كـامل ادا شود. حتي گاهي نيز اين حساسيت از عمق نگري و ژرف انديشي خواننده در مفاهيم آن مي كاهد. اما در نيايش تلاش بر تقديم كردن جلوه هاي احساسي و روحي در قالب عبارات پرجاذبه و برانگيزاننده ، براي نزديك  شدن به معبود يا محبوب حقيقي است. گرچــه در دعا خواني نيز بسياري از آموزه هاي معرفتي به شكار ذهن و عقل آدمي درمي آيد اما هيچ گاه نمي توان تـــأثير و تحول آفريني و لذت يك گفت وگوي سرشــار از محبت و ارادت را با تكرار عبارات و كلمات بدون اين خــودجوشي احساسات برابر دانست.
            با توجه به این می توان گفت ، اندیشه بلند عارفانۀ مولانا ، بيش از هر چيز آدمي را به نيايش و گفت وگو با خداوند ترغيب می کند ، تا خـواندن عباراتي در قالب دعــا ، كه صد البتــه آن نيز به اشارتي كـه رفت دربردارنـده دستاوردهاي مربوط به خود است.

            مسألۀ ديگر نيايش از دیدگاه مولانا ، فروتني و افتادگي و خودكوچك بيني در برابر معبــود است. در نيايش آدمي خويشتن را ذره اي نيازمنــد به يك موجود بزرگ بي انتها و هستي محــدودي در برابر نامحدود مي بيند و از پيوستگي وجود قطره سان خويش به اقيانوس هستي احساس آرامش مي كند و خود را با نظام تعــالي جوي هستي كه گريز از نقص و محدوديت و خيزش به سوي كمال و مطلق را خواهان است هماهنگ مي سازد.                                                       .

 نيايش مي تواند انگيزه اين جنبش و تكاپو را بــراي رسيدن به مراتب بالاتر در پــرورش شخصيت آدمي و خودسازي براساس باوري كه براي او از دو سوي اين نيايش حاصل مي شود به خوبي فراهم نمايد.

 فراتر و برتر ديدن معبود سبب مي شود  ، كه نيايش گر همواره با دلدادگي به سوي او روي كرده و توجه او را به سوي خود نوعي منت ، عنايت و التفات بداند. 

                                                       .   
            مورد ديگر نيايش هماهنگي درون و برون آدمي است. در عبادات و نیـایش ، گرچه بر توجه و حضور قلب تأكيد بسيار شده است ، اما شرط صحت آن نيست گرچه شرط كمال و پذيرش آن مي باشد، درحالي كه نيايش تنها زماني تحقق خواهد يافت كه از اعماق وجــود آدمي يك تمايـل وكشش به سوي محبوب و معبود پديد آيد و به دنبال آن الفاظ و عباراتي بر زبان او جاري گردد.در نيايش هدف برآوردن خواسته اي و تأمين حاجتـي توسط موجود قدرتمند تر نيست. بلكه سيراب كردن عطش همنشيني و خلوت گزيني و پيوند اختصاصي داشتن با يك مــوجود دوست داشتني است از اين رو نيايش را نمي توان وسيله و ابزاري براي به دست آوردن امر ديگري به حساب آورد. بلكه خود اين رازگويي ونجواگري براي آدمي كمال ساز است و مهم ترين ويژگي آن هماهنگي و سازگاري با فطرت و سرشت انساني است.
            اما چرا چنين رفتاري نسبت به موجودي برتر صورت مي گيرد؟ در پـاسخ بايد توجه داشت روح تعالي جو و كمال طلب آدمي پيوسته درصدد دستيابي به افقي بالاتر از سطح و اندازه خويش است و اين حــركت پرخروش و پيوسته زندگي و رفتـارهاي او در همه عــرصه هاي مادي و معنوي ، فــردي و اجتماعي ، معنا مي بخشد. از اين رو گاهي به صورت واقعي و گــاهي با تخيل و پندار چنين برتري را در موجودي مي يابــد و به ستايش و سپس نيايش با او مي پردازد...

محمد موسازاده اورنج

۱ - زمانی ، شرح جامع مثنوی مولوی ، ۱۳۷۴ ، ص ۴۳۹-۴۳۸

۲- مثنوی مولوی ، تصحیح نیکلسون ، ۱۳۸۰ ، ب ۱۷۶۳-۱۷۶۱/د۲ ، ص ۲۴۸

درباره وبلاگ

فهرست اصلي

مطالــــب وبسايت

نوشته هاي پيشين

آرشيو موضوعي

پيوندها و سايت هاي ديگر