کودکانه های زلال «لا لایی» در روستای اورنج(آنا لای لای لاری اورنج کندینده)
آیا چنین نیست که حماسه ها و قهرمانی های سروهای بلند قامت این سرزمین اسطوره ای، از غزلواره های حماسی مادران عاشق سر بر آورده اند؟ آیا چنین نیست که باکره های بی بدیل دختران عشق و عصمت از زمزمه ی دل ضربه های مریم گونه ی مادران پاک مانده اند؟ به راستی که اسطوره، حماسه ،تاریخ و شعر زلال حماسه و غزل، به واژه های مادران به نماز ایستاده اند.
لحظه ای چشم بر روی چشم می گذارم و در تنگنای خیالم به نوزادی خویش باز می گردم. در بعد از ظهر تابستان گرم و کش دار که حوصله ی زمان خمیازه می کشید، مادر دمی در پس دویدن های سخت کوشانه ی روزانه آرام گرفته، عمق نگاه نحیف و خسته اش به کوزه ی ایستاده بر تاقچه خیره مانده است. اما پهنای ذهنش از دور دست ها فریاد را فرایاد می آورد. ذهنی که وارث درد به درازای تاریخ است، که از مادری به مادر دیگر واینک به مادر من و من رسیده است. و من در آغوش سر شار از مهر وعشق غنوده به خوابی عمیق فرو می روم. بایاتی های مادرم قصه ی غصه های پردرد تاریخ را زمزمه می کند.
مادر، راوی دردهای سنگین رازهای دور دست های تاریخ، با همتی راسخ و با آواز حزین ترانه کودکانه می خواند. بخوان مادر، بخوان و دُردهای دردت را بر جان من بریز تا دمی بیاسایم. چه حزین و رازناک می خوانی! بخوان مادر! «لای لای» بخوان! و شعرهایت را نجوا کن! شعری که در واژه نمی گنجد و باران اشکت یارای یاری را نمی تازاند، تا قابی از آن بر جانم بیاویزد و تنت چه پر طنین به تکاپو در می آید از آن، تنی که رازهای افشای جانت را غمگنانه به کوله باری از تصنیف اندوه به درازای وهم آلود تاریخ بر دوش خسته اش می کشد، اینک حماسه ی «لای لای» تو واپسین زخم های مرا نیز به گوارای شهد سبلان به کامش می ریزد و من در تب و تاب این اساطیر واژه ها چه عاشقانه سر بر شانه هایت می گذارم و خستگی بلندای تاریخ پردرد خود را فراموش می کنم به راستی که این آرامش از اعجاز گلواژه هایت سر بر گریبان فرو می برد.
«لای لای» ها، تنها شعری از ادبیات عامه ی ما نیست. صوت حزین و غم سنگین مادری است که تاریخ را بر بلندای اندیشه ی پاک نابش آویخته است. طوری که از شعر نیز فراتر رفته به عبارتی تلفیق کلام و صوت شاهکاری ادبی و هنری بی بدیل آفریده که مرزهای عزل و عشق زیر گام های آن در نوردیده شده این صوت و سخن به یقین برگی سبز از میراث فرهنگی تنومند ماست. برگی که مکتوب نبوده و مام تاریخ که به فراموشی سپرده شود مرگ این شاهکار عظیم و گنجینه ملی و هویت تاریخی، نزدیک می شود. پس به راستی باید فریاد آن برای نسل های آینده ی این خاک و بوم به یادگار بماند تا واژه ها انگشت تحیر به کام بگیرند. سمفونی «لای لای» می تواند دو چندان تندیس موزون عاشقانه ها و ترانه ها راکه به زبان مادران جاریست چون آینه ای بر انعکاس ثانیه های تاریخ بتاباند.
اوزاق ایللردن بری، آنالار اوشاقلارینا اولان، لایلالار قالیبینده کؤرپه لرینه سؤیله میشلر، یوخ اولماق تهلوکه سینده اولان بو لایلالاری یاشاتماق بیزیم بورجوموزدور. سونسوز فولکلور خزینه میزدن اولان بو گؤزل لایلالار کیچیجیک " آیهانا "سونولور.
لای لای دئیم یـاتاسـان
قیزیــــل گوله باتاسان
قیزیل گـولون ایچینـده
شیرین یـــوخو تاپاسان
***
لای لای بئشیگیم لای لای
ائویم ائشیگیــم لای لای
سن یات شیرین یـوخودا
چکیم کئشیگیـن لای لای
ادامه مطلب
قند سیندیرما گئجه سی اورنج کندینده
ائله کی هر ایکی طرف (اوغلان و قیزین آتا و آناسی) راضیلاشاندان سونرا، ائلهجه ده قیز اوغلان بیر-بیرین بَینندن سونرا، اوغلانین آناسی، باجیسی و بیر-ایکی نفر یاخین فامیللریندن قیز ائوینه ائلچیلیگه گئدیب، قیزدان ائلچیلیک ائلهییب، قند سیندیرماق گئجهسین نه زامان اولاجاغینی تعیین ائدرلر.
او گئجه اوغلان ائوی نئچه خونچا بزهییب، ائل طایفانین آغ ساقّقاللاری، آغ بیرچکلری، اوغلانین باجیلاری و یاخین فامیللرینن قیز ائوینه دئییب، گولر یوللانارلار. قند سیندیرما گئجهسینده اوزون بیر دانیشیقدان سونرا کبین، باشلیغین نئچه اولاجاغی اوستونده راضیلاشیب، شیرنی پایلانار. اوغلان ائوی اؤنجهدن قیز ائوینه ایکی کلله قند، قئیچی، داراق و .... گؤندررلر. ایکی طرفین یاخین قوهوم و تانیشلارینی قیز ائوینه چاغیرارلار.
قند سیندیرماغا باشلایینجا دا ایلک اؤنجه قیزین قندینی سیندیرار، کبین کسمهنی سونرایا ساخلایارلار. قئیچینین دیزینی یا دؤشکچهنین آلتینا قویار و کبین کسر. اوغلان ائوینین حؤرمتلی بؤیوکلریندن، ایکی کلله قندی بیر– بیرینه وورار و سیندیرار . گوجو چاتمازسا، قند کرکیسی ایله سیندیرار.
قند سیندیران مجلیسین آغ ساققالاریندان بیری اولار، قندی سیندیرمامیشدان قاباق دئییر کی قند سینمیر، قیزین آناسی قند سیندیرانا بیر خلعت وئرر، قند سینار.
ایلک قند سیناندان سونرا قند سیندیران دئیر:
- دئیون مبارک دی ، خوشباخت اولسونلار
جمعده اوتورانلار دا اوجادان سسلنرلر :
- آللاه موبارک ائلسین
ائله کی خانیملار بو سسی ائشیتدیلر ال چالیب، هوی چکرلر. قندین باشینی بیر نفر اوغلان آدامی گؤتورر کی اونون یئرینه دَیَرلی بیر خلعت آلسین.
سینمیش قندلری قیز اولان اوتاغا کی ایکی طرفین خانیملاری ییغیشیبلار آپارار، قیزین باشی اوسته بیر پارچا آچیب اونون اوستونده اوغارلار .
کبین کسیلمهدن اؤنجه قند سینارسا، بو قند سیندیرما گئجهسینین صاباحیسی هر یئرده دئیرلر:
- فیلان کسین قیزینین قندین، فیلان اوغلانا سیندیریبلار.
بو مراسیملرده نئچه درین معنالار و حیکمتلر وار کی اینسانلار اونلار دیقت یئتیرمکله یاخشی درسلر آلیب، اؤز فرهنگینه، کؤکینه آرخلانییر.
بو مراسیمده کلّه قند باشی قارلی بیر داغین سیمبولودور. داغین اتگی چؤرکلی اولار و هر بیر طرفیندن زینه بولاقلار آخیب، دؤورهسینه گؤزللیک باغیشلاییب، طراوت وئرر و همی ده داغین آلنی آچیق، باشی اوجا اولار. اؤز دؤشونده غیرتلی آسلانلار و قارتاللار بئجردیب، اونلارا یول یولاق اؤیردر. آتالار ، آنالار بئله رسملرده درین معنالی سؤزلر و نصیحتلر گلهجک نسیللره گؤستریب، آنلادیلار کی یئنیجه باشلانان حیات، ایکی گنج آراسیندا داغ کیمی اوجالانسین و شیرینیلیک بوی آتیب، حیاتین یال- یاماجین گؤزللندیریب، صمیمیت و دوزلوک بولاقلاری قایناییب جوشسون.
بو مراسیمده ایکی جاوانا دئییلیر کی دولانیشیق بیر داغدیر کی هله- هله سینماز و ذیروهسی توفانلار، قار بورانلار قارشیسیندا گؤیلره باش قالدیریب، زامانا یوکو آلتیندا بئلین اگمییه.
محمد موسازاده اورنج
